چنان كه حتي در همين عصر ما ، در چشم عموم مذهبي ها و در يك محيط ديني ، اگر نويسنده يا سخنراني، به نام علم، شعر يا دين، مديحه سرا يا توجيه كننده ي استبداد  باشد حساسيتي منفي عليه خودش ايجاد نمي كند، اما اگر بفهمند كه در منزلش روزي لب به آبجو زده است، گور خود را در افكار عمومي كنده است و ذاتش نجس و منفور شده است. اين از نظر اخلاقي ، اما از نظر مذهبي، اگر يك حاجي آقاي مقدسي،آقازاده اش كه از فرنگ برگشته، اگر براي گرفتن يك پست آب و نان دار، ببيند كه خود را به آب و آتش مي زند و براي هر پستي كه پولي از آن درآيد، تن به هر پستي مي دهد و جلو هر كس و ناكثي! دم مي جنباند و هر دروغي مي گويد و براي جلب نظر افراد موثر و فراهم كردن زمينه ي مساعد،همه كار مي كند و يا اگر ببيند كه كانديداي وكالت مردم شده است و با راههاي مخصوص ، راي قلابي درست مي كند، خيلي بدش نمي آيد و حتي شايد هم از عرضه و هوش نورچشمي خيلي هم خوشش بيايد و به شخصيتش افتخار كند و به آينده اش اميدوار شود و خدا را هم شكر كند كه چنين خلف اهلي به او عطا كرده است ، اما اگر ببيند ، فرزندش برگشته و رفته مطبي بازكرده يا مهندس و معلمي ساده شده و خدمت مي كند، اما زني ارمني گرفته و عروس خانم كافرش كه خودش نجس است، سگ هم همراه دارد كه واويلا! زندگيش شده نجس اندر نجس! و بر خلاف حالت اول كه خود را خوشبخت احساس مي كرد و مشمول لطف خدا، خود را در دنيا و آخرت بدبخت مي يابد و عذاب مي كشد و وجدان مذهبيش به شدت جريحه دار مي شود .

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

نماز ديروز ، حركات ساده و كلمات روشني بود كه يك فرد را از شبكه ي عنكبوت زندگي مادي خودپرستانه، رها مي كرد و او را، چون آينه اي در برابر آفتاب، در برابر خدا قرار مي داد و يك جمع را،در برابر خداي توحيد،وحدت مي بخشيد و فرديت را در "جماعت موحد" و "اخوت معتقد" حل مي كرد و عشق و انقلاب روح و قدرت و اخلاص و آگاهي و مسئوليت و آزادي و ايثار و تعهد مي آموخت، اكنون عبارتست از يك "جدول لگاريتم" از "شكيات" ! آن چنان كه فلسفه ي نماز و تعريف منطقي آن شده است "مجموعه اي از حركات و اوراد"ي كه هر مسلمان انجام مي دهد و هدفش آن است كه فقط اشتباه نكند، درست مثل بعضي مسابقه هاي لفظي كه مي گويند: "هركس اين جمله را چهار بار، پشت سرهم و بي تامل و بدون لكنت زبان ، تلفظ كرد، برنده مي شود و جايزه مي برد"!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

مي بينيم كه چه تلاشها و جديتها و تاكيدها بر روي قرائت الفاظ و صدور اصوات از مخارج اصلي آن در دستگاه صوتي عرب و چه فعاليتهاي ديني و مسئوليتهاي شرعي در تعبيه ي مخارج اصوات عربها در حلق و دهان همه ي ملتهاي دنيا براي آنكه مسلماني پيام خداوند را بخواند و يا با خدا حرف بزند و يا از خدا چيزي بخواهد و يا خدا را بپرستد؟ چون خواندن قرآن يا نماز "در اسلام شكل"، "اسلام فعلي"، به اين معني نيست كه انساني توحيدي، بفهمد كه در قرآن، خدا به او چه مي گويد؟ يا در نماز ، او به خدا چه مي گويد؟ بلكه به اين معني است كه اصوات ان را درست از مخرج عربي ادا كند. چون وقتي به نماز مي ايستي و حمد و يك سوره را از قران، خطاب به خدايت، مي خواني، اگر يك كلمه هم نفهميدي كه داري چه مي گويي، هيچ اشكالي ايجاد نمي كند، اما اگر يك حرف را درست مثل عرب حجاز، از مخرج مربوطه اش به صدا در نياوردي، به كلي نمازت باطل است و "طواف النساء"ت باطل است و در نتيجه همسر شرعي ات و مادر يا پدر بچه هايت، بر تو حرام مي شود و اگر مجرد باشي، ازدواج بر تو حرام مي شود.

                                                            " دکتر شریعتی "